Brief aan Job Cohen één van de voorzitters van het participatie-traject Omgevingswet


Geachte heer Cohen,

We hebben kennis genomen van uw concept-advies Voor de nationale Omgevingsvisie. Graag maken we gebruik van de mogelijkheid om uw concept-advies te versterken.

Nederland is ontstaan vanuit het water. We hebben land gewonnen doordat we in staat waren om onze kennis over het ecologische (bodem- en water)systeem te combineren met technische innovatie. Tot op de dag van vandaag zit deze combinatie in onze genen en worden Nederlanders wereldwijd gevraagd om dit toe te passen. Denk aan de Nederlanders die in warme delen van de wereld werken aan ecologisch herstel van gebieden die zijn vervallen tot woestijnen of op het punt staan daartoe te vervallen. Door ecologisch herstel werken zij aan economisch en sociaal herstel van deze gebieden op de langere termijn. Of denk aan de Nederlanders die werken in kwetsbare en drukbevolkte delta’s, overal op de wereld. Zij sluiten een verbond met het lokale ecologische systeem, om de effecten van natuurkrachten te hanteren en daarop aan te passen.

De Nationale Omgevingsvisie zou van deze bijzondere kennis en eigenschap van de Nederlanders gebruik kunnen maken. In de steden bijvoorbeeld waar tendens zoals verstening (meer bestrating, meer ondergrondse infrastructuur, meer ondergrondse gebouwen en activiteiten) en vergroening (meer biomassa in de strijd tegen hittestress en wateroverlast) elkaar niet zonder meer verdragen. Stedelijke planologen staan voor de uitdaging om deze twee tendensen op een goede manier te verenigen. De regionale Omgevingsvisies zijn daarvoor krachtige voertuigen. Het zou goed zijn als de Nationale Omgevingsvisie de stedelijke planologen daarop wijst en helpt.

Of denk aan de gebieden buiten de stad. De kustgebieden waar het zilte grondwater steeds meer landinwaarts komt. De veenweidegebieden waar de bodem in een voortdurend proces daalt, versterkt doordat het grondwater kunstmatig laag wordt gehouden. Of de droge zandgronden in het oosten en zuiden van het land, waar verdroging van natuurgebieden speelt. En zo heeft iedere regio haar eigen opgave. Ook hiervoor geldt: behoud en herstel van ecologische systemen zijn de basis voor sociale structuren en een gezonde economische groei. De Nationale Omgevingsvisie zou een basis kunnen bieden voor al die regio’s die in regionale Omgevingsvisies gaan beschrijven hoe ze gebruik kunnen maken van beschikbare kennis van het regionale ecologische systeem.

Wij noemen dat duurzaam landgebruik. Wat ons betreft is dat een betere term dan ruimtelijke ordening of ruimtelijke inrichting. Nederlanders bouwen van oudsher aan hun land van onderaf. Door uit te gaan van de kansen en kwetsbaarheden van het lokale ecologische systeem, technische innovatie en dankzij initiatieven vanuit de bevolking. Zo hebben de boeren eeuwen geleden aan de basis gestaan van de waterschappen, omdat ze daarbij een gezamenlijk belang hebben. Zo staan de burgers van nu aan de basis van nieuwe samenwerkingsvormen, bijvoorbeeld in lokale energiecoöperaties die werken met bodemenergie en zijn het de boeren die werken aan nieuwe vormen van duurzame landbouw. In de landbouw zou het land weer gezien moeten worden als het belangrijkste kapitaalgoed, belangrijker dan het kapitaal dat momenteel de boventoon voert door de verstrekkende invloed van de banken en andere financiers.

Afzender van deze boodschap is het Initiatief Bewust Bodemgebruik. Een maatschappelijk initiatief dat beleidsmakers graag kennis laat maken met alle mooie nieuwe initiatieven in de praktijk en die lokale innovators kennis laten maken met de voornemens en mogelijkheden die de beleidsmakers bieden. Een initiatief met bijna 25 ambassadeurs, waaronder bestuurders van regionale overheden, bedrijven en belangenorganisaties. Een initiatief dat streeft naar een beter functionerende bodem, bij iedere bodembenutting of iedere bodemingreep. Omdat een gezonde bodem werkt aan duurzame volbrenging van de maatschappelijke opgaven waar we in Nederland voor staan, zoals gezond voedsel, schoon drinkwater, een klimaat-robuuste omgeving en een wereld die functioneert op basis van hernieuwbare energie en gesloten kringlopen.

Vanuit deze basisgedachte eindigen we deze reactie met de volgende opmerkingen over uw tekst:

  • Onder ‘welvaart’ spreekt u van zorg voor een gezonde, schone en veilige leefomgeving in de stad. Graag zouden we in de Nationale Omgevingsvisie het belang genoemd willen zien van een zorgvuldige afweging tussen verstening en vergroening bij gebruikmaking en inrichting van de stadsbodem. Het vraagt meesterschap om ondergrondse eigenschappen en functies in overeenstemming te brengen met bovengrondse functies en wensen.
  • Onder het kopje ‘klimaat’ spreekt u van keuzes ten aanzien van voldoende (schoon) water. Wij wijzen u graag op initiatieven die waterleidingbedrijven en commerciële grondwateronttrekkers nemen ten aanzien van een gezonde toplaag. Zij beseffen dat een gezonde toplaag stoffen en water langer vasthoudt, waardoor de boer en de grondwaterronttrekker profiteren van een betere bodemkwaliteit. De Nationale Omgevingsvisie zou ook oog moeten hebben voor deze verticale verbanden.
  • Onder hetzelfde kopje spreekt u van regionaal gesloten kringlopen. Een mooie mogelijkheid ligt in het composteren van groene afvalstromen. Als burgers of gemeenten inzetten op compostering in de wijk, besparen ze veel geld en transportbewegingen en kan het compost bijdragen aan betere bodemvruchtbaarheid op (groene) daken, in de plantsoenen of in initiatieven van stadslandbouw.
  • Onder het kopje ‘natuur’ geeft u aan dat de overheid een rol heeft in het beschermen van de natuur. Wij denken dat de overheid gebaar is bij het stimuleren van projecten waarbij landbouw en natuur meer worden gecombineerd en worden verbonden aan sociale projecten. Denk aan voedselbossen, dat is natuur die geconsumeerd en geëxploiteerd kan worden en tegelijkertijd zorgt voor meer complexe ecologische systemen die beter in staat is om gevolgen van klimaatverandering op te vangen.
  • Onder het kopje ‘Energie’ ontbreekt de link naar bodemenergie. Aardwarmte en ondergrondse warmteopslag kunnen een stevige bijdrage leveren aan energiedoelstellingen. Tegelijkertijd zullen we ervoor moeten zorgen dat dit goed gebeurt om de combinatie te vinden met andere functies in de ondergrond (drinkwaterwinning) en het in stand houden vangoed functionerende ondergrondse watersystemen. In de nationale en in de regionale Omgevingsvisies zou die optimale balans kunnen worden gezocht door het vooraf goed scannen van het lokale ecologische systeem.
  • Onder het kopje ‘Rol van de overheid’ zou meer aandacht kunnen worden besteed aan de stimulerende rol van de overheid in de zoektocht naar het beter laten functioneren van ecologische systemen. Zowel in de samenleving als bij de overheid is daarover heel veel kennis en ervaring aanwezig. De overheid kan stimuleren door deze kennis- en ervaringsbronnen in een gebied samen te brengen, zodat ze komen tot een gezamenlijke analyse van het ecologische systeem en hoe kan helpen bij het volbrengen van maatschappelijke doelen in het gebied.
  • Onder het kopje ‘Inhoud en proces Nationale Omgevingsvisie’ geeft u aan dat partijen samen moeten denken over de inrichting van Nederland. Wij denken dat het goed is om hier het uitgangspunt van ‘duurzaam landgebruik’ aan toe te voegen.
  • Onder het kopje ‘Toekomstagenda Milieu en Duurzaamheid’ denken we dat het goed is als de agenda wijst op het principe ‘gezonde bodem, goed voor iedereen’. Daarmee wordt invulling gegeven aan duurzaam landgebruik.

Het jaar 2015 was het mondiale Jaar van de Bodem, omdat de VN inzag dat de bodemkwaliteit in de hele wereld degradeert. Bovenstaande informatie is in het jaar 2015 op vele plekken in Nederland besproken, zowel in kleine zalen als in grote congressen. In Nederland hebben we de afgelopen decennia stevig geïnvesteerd in de potenties van de bodem, door de sterkst verontreinigde locaties te saneren. Het is nu zaak om door te pakken en de potenties duurzaam in te zetten.

Het kernteam van het initiatief Bewust Bodemgebruik en haar ambassadeurs zijn graag bereid om deze reactie verder toe te lichten.

We wensen u veel succes met het afronden van het advies,

Marco Vergeer

Kernteamlid Initiatief Bewust Bodemgebruik

www.bewustbodemgebruik.nl/

marco.vergeer@bewustbodemgebruik.nl