Soils2Meet


De deelnemers waren het niet altijd met elkaar eens, maar over één ding wel: het bodembewustzijn is nog onvoldoende aanwezig. Dat was de eerste rode draad door de gesprekken heen.

De tweede rode draad laat zich samenvatten in de term 'systeem’. Het financiële systeem waarin boeren muurvast zitten en daardoor soms noodgedwongen dingen doen die ze liever niet doen. Het wettelijke systeem, dat zich baseert op het bestrijden van ééndimensionale effecten terwijl dat eigenlijk op het integrale bodemsysteem zou moeten zijn gericht als derde lijn. Het leidt tot een algemeen probleem, waarbij het lastig is om te bepalen waar te beginnen: bij bewustwording, bij de regels, bij kennis, bij opleidingen, bij kuilen graven, bij het doen?

Het is hoopvol dat de aanwezigen allemaal aan een deel van deze puzzel werken. De ‘truc’ is om van tijd tot tijd iedereen samen te brengen en te ‘oogsten’: die rol wil het IBBg op zich nemen. Hier in Fryslân is er in ieder geval veel energie omdat ook lokaal en regionaal te doen. De tendens naar het integrale dat Isabelle Diks opmerkte, biedt ook hoop.

bodemprofiel

De setting

Veertig deelnemers. Ze praten over de bodem in de Oranjezaal, een fraaie trouwzaal van de gemeente Leeuwarden. Er is een initiatiefnemer (Jos Verheul) die zag dat de bodem een slecht imago heeft (of had), terwijl het toch zon bijzonder en mooi natuurlijk systeem is. Dat was voor Jos acht jaar geleden reden om met anderen te beginnen aan het Initiatief Bewust Bodemgebruik, om zo het gesprek over de bijzondere kanten van de bodem te laten gaan. Na vele gesprekken, bijeenkomsten en activiteiten constateert Jos dat duurzaam landgebruik wellicht het meest complexe én het meest onderschatte onderdeel is van de transitie naar een duurzame samenleving. Het Initiatief Bewust Bodemgebruik organiseert onder de noemer Soils2Meet netwerkbijeenkomsten om vragen te stellen en antwoorden te vinden voor een duurzame bodempraktijk. Uitgangspunt daarbij is dat een voortdurende verbetering van het bodem- en watersysteem voorop staat. Jos is blij met de grote opkomst en hoopt op mooie gesprekstof en acties nadien.

En er is een wethouder (Isabelle Diks) die passievol vertelt over de integraliteit van de bodem en slimmer bodemgebruik. Haar stelling: we kunnen niet door een rietje naar het universum kijken: als je aan de bodem werkt, moet je wel breed kijken en denken. En Isabelle kan het weten, ze is ambassadeur Bewust Bodemgebruik, voorzitter van het Stedennetwerk stadslandbouw én voorzitter van de denktank Landbouw in verbinding. Isabelle houdt de deelnemers een rariteit voor: hoe kan het zijn dat de kipstukjes uit Rusland goedkoper in de winkel in Leeuwarden liggen dan die uit Wijnaldum? Met dit voorbeeld maakt ze duidelijk dat het systeem niet klopt, dat er verandering nodig is. Dat er een zoektocht nodig is naar nieuwe mogelijkheden, van landbouw, van energie en nog meer. Een lange, lange zoektocht, nodig om te komen tot verandering.

soil4people-450

De initiatieven

De setting start in een trouwzaal, veertig mensen, een boekje met de ‘bekering’ van Justus von Liebig en twee inspirerende inleidingen. Wat volgt zijn pitches van negen mensen met daarin een hulpvraag waarin de deelnemers hun tanden zetten. Dat levert de volgende beelden op:

  • Anastasia Limareva spreekt over Voedselbos Leeuwarden en is op zoek naar boeren die ‘iets’ willen uitproberen, namelijk een voedselbos. Vanuit de deelnemers wordt ze bediend met meerdere namen van personen en organisaties die daar mogelijk voor in zijn. Ook wordt haar een stukje land aangeboden om een voedselbos uit te proberen. Verwezen wordt naar Van Hall Larenstein en hun project ‘better wetter’ (natte teelten) en contacten bij Noordelijke en Friese wouden.
  • Janco Heida is (mede)oprichter van het platform Streekboeren. Doel is om een beweging op gang te brengen waarin Boer, Burger & Chef gezamenlijk zorgen voor kennisontwikkeling over duurzame landbouw, gezonde producten, gezonde voeding in een nieuwe markt. Een en ander te koppelen in één visie. Het platform is ontstaan vanuit frustratie over de omgang met boeren, verlangen naar een goede prijs en gezonde producten. Op dit moment zijn er al 70 boeren (gangbaar én biologisch) en 1.000 consumenten in beweging gekomen. Het is een traject naar ‘boeren die het goed doen’ en consumenten die doordrongen zijn van een goede bodem voor hun gezondheid.
  • Govert Geldof is gemeenteraadslid in Franekeradeel en inwoner van de oudste polder van Nederland (Tzummerpolder). Hij is naar deze bijeenkomst gekomen met een duidelijke missie: hoe kan de politiek bijdragen aan de bodem in Noordwest Friesland? Hij heeft zes puzzelstukjes (geen gaswinning, wel duurzame energie, cruciale aandacht voor de waterhuishouding, geen groene woestijn, versterken identiteit en vakmanschap) die hij wil samenbrengen. Het gesprek verloopt goed en smaakt naar meer. Ter plekke wordt een afspraak gemaakt met meerdere partijen om over de zes puzzelstukjes verder te praten om te komen tot een visie in 1 dag.
  • Bertus Buizer vraagt met de petitie People4Soil om meer aandacht voor de leefregels met bodem. Hij introduceert het vier vingers symbool waarmee bodem-mensen elkaar herkennen (zie foto). De vingers staan voor voeding, natuur, gezondheid en toekomst. In gesprek met elkaar constateren de deelnemers dat de samenleving onvoldoende kennis heeft om bodembewust te handelen. Daar is een correctie voor nodig in opleidingen, in bewustwording en ook in regelgeving. Hoewel. De deelnemers hebben ook een hekel aan regels, omdat regels vaak een ééndimensionaal belang hebben. Ze zien meer in bodembewustzijn, economische prikkels, het wegnemen van ‘makkelijke’ oplossingen en trots op het land en haar producten.
  • Aukje Martens (gemeente Leeuwarden) vraagt aandacht voor de weidevogeldialoog in Friesland en de wijze waarop boeren kunnen worden gesteund. In het gesprek met haar komen deelnemers tot de constatering dat meerdere partijen, ondanks ogenschijnlijk tegenstrijdige belangen, elkaar kunnen vinden op dit onderwerp. Het waterschap heeft een doorslaggevende rol. In het gesprek worden gebieden in kaart gebracht en voorwaarden om weidevogels meer kansen te bieden.
  • Sytze Keuning (Bioclear) noemt het Europese congres Symphony of Soils, dat in 2018 wordt georganiseerd in Leeuwarden en verbonden is aan de status van Leeuwarden als Culturele Hoofdstad. Het gaat dan twee dagen over een gezonde vitale bodem, de basis voor meer en gezond voedsel. De deelnemers noemen onder meer verdichting, bodemleven en micro-organismen als noodzakelijke ingrediënten van zo’n congres. En passant snijdt Sytze de drijfmestinjectie aan. Iedereen weet dat het slecht is voor de bodem, maar toch moet de boer dat doen. Kan dat niet stoppen?!
  • Peter Baltus (LTO Noord) vindt de kritiek op boeren niet terecht. De boer zit vast in een systeem en doet er alles aan om zijn onderneming te runnen, met een steeds lager inkomen. Dat gaat soms gepaard met ‘onduurzaam’ bodemgedrag, ook al wil de boer dat zelf niet. De deelnemers herkennen het gemene probleem. Een probleem waarin partijen elkaar in een houtgreep houden, die eigenlijk niemand wil. Burgers, boeren, supermarkten en alles daarom heen heeft een rol om daar verandering in te brengen. In de samenleving is er te weinig idee van de kringlopen in de natuur en dat de landbouw daar ook onderdeel van is. Bovenal heeft de boer behoefte aan onafhankelijk advies; niet iemand die hem of haar iets wilt verkopen maar om samen kuilen te graven en te leren van bodemopbouw en bodemleven.
  • Irma Abelskamp is van de Leerschool permacultuur Friesland. Ze vertelt enthousiast over permacultuur. Geduld en observatie zijn belangrijke onderdelen om te ontdekken hoe de bodem werkt en geeft. Ze ziet een mooie toekomst voor boeren, want het vastleggen van CO2 kon weleens een nieuwe inkomstenbron zijn. Samenwerking met de natuur is daarbij het uitgangpunt. In haar betoog plaatst Irma het verzoek om reclame te maken voor de cursus Humisme van Marc Siepman op 21 januari 2017.
  • Everhard van Essen (Aequator) brengt bodemkennis in de praktijk en laat dat zien aan de hand van een bodemprofiel. Hij vertelt dat er meer grondsoorten (270) dan bodemkundigen zijn. De kennis van bodemkundigen is noodzakelijk en boeren die kijken bij het graven van een proefkuil raken oprecht gefascineerd van wat er in de bodem zit. Centrale vraag is hoe de bodemkennis beter bij de boeren zelf terecht komt. In het gesprek onderscheiden de deelnemers onder meer: a) onderwijs en voorlichting, b) het verbinden van gezondheid, financiën en smaak en c) boeren zélf laten vertellen aan elkaar over de bodem. En dat allemaal zonder dwang of regelgeving. Onafhankelijke voorlichting wordt ook als sleutelbegrip gezien. Tot slot moeten ook de erfbetreders worden betrokken. De aanwezigen in het groepje hebben afgesproken om opnieuw bij elkaar te komen om een vervolg te geven.

Hartelijk dank aan de gemeente Leeuwarden voor de gastvrijheid!

Lees ook de impressie van Soils2Meet in Dordrecht